Kurd Diaspora
د ناڤبەرا کەرامەتێ و پارەی دا: شرۆڤەکرنا فەلسەفی و یاسایی یا ماددەپەرستیێ
خوێندنەوەیەک بۆ مۆدێلێ "دەولەمەندبوونا ژ نیشکەکێ ڤە" و هەڵوێستێ یاسایێ
تەوەرێ گۆتارا تە پێکۆلەکا گەلەک داهێنەرانە و ڕەخنەیی دکەت د ناخێ جڤاکی دا. پەندا بەربەڵاڤ یا "هەی بکوڕێ کەری بە (بتنێ پارە ل جەم تە بن)"، ڕەنگڤەدانا تێکچوونا پیڤەرێن ئەخلاقی یە، دەمێ جڤاک دیتنەکا ڕووکەش و ماددی وەردگریت و بهایێ مرۆڤایەتیێ د کەتە قوربانیێ سامانێ دهستكهفتى، بێی کو پرسیارێ ژ سەرچاوە و شەرعیەتا وی پارەی بکەت.
جوداهیا تشتێن فیزیکی و دەروونی د ناخێ مرۆڤی دا:
وەک تە ئاماژە پێ دای، ململانێیا ڕاستەقینە د ناڤبەرا تشتێن فیزیکی (خانی، ترۆمبێل، زێڕ) و تشتێن نەفیزیکی (ئارامی، ڤیان، کەرامەت) دایە. دەمێ تەرازوو بەرەڤ لایێ فیزیکی دچیت، تێگەهێ "چاڤبرسیبوونێ" سەرهەڵددەت، کو مرۆڤ تێر نابیت ل سەر حیسابا شکاندنا کەرامەتا خۆ یان زیانگەهاندنا جڤاکی.
هاوکێشەکا نەهەڤسەنگ د جڤاکی دا
ئەڤ تێکچوونا پیڤەران دبیته ئەگەرێ پەیدابوونا جیاوازیەکا مەزن د داهات و گوزەرانا خەلکی دا:
| کەسایەتیێ ڕەنجدەر (کاسبکارێ پاقژ) | کەسایەتیێ "ژ نیشکەکێ ڤە دەولەمەندبووی" |
|---|---|
| هەمی ژیێ خۆ کار دکەت و دگەهیتە تەمەنێ چل یان پێنجی سالیێ. | ب پلەکێ دچیتە سەر ملەکێ و د دەمەکێ کورت دا دەولەمەند دبیت. |
| نەشیایە پارێ کڕینا شووقەیەکا سادە کۆمبکەت. | خودانێ کۆشک و ترۆمبێلێن بهایێ وان گرانە. |
| پابەندە ب دابونەریت، کەرامەت و ڕێکارێن حەڵاڵیێ. | زۆربەی جاران پەنایێ دبەتە بەر ڕێکێن نەشەرعی و شاش. |
ئەرێ ما ژ لایێ یاسایێ ڤە ئەڤ چەندە دروستە؟
نەخێر، ژ لایێ یاسایی ڤە ب چ ڕەنگان دروست نینە. لایەنێ کێماسیێ نە د یاسایێ دایە، بەلکو د جێبەجێکرنا یاسایێ و چاودێریێ دایە. یاسایا عێراقی و هەرێما کوردستانێ چەندین ڕێکارێن یاسایی یێن هەین بۆ ڕووبەڕووبوونا ڤێ دیاردەیێ:
- یاسایا "ژ کیڤە تە ئەڤە ئینا؟" (من أین لک هذا؟): ئەڤە یاسایەکا تایبەتە کو دڤێت پرسیارێ ژ هەر کەسەکێ بکەت یێ کو سەروەتێ وی ب شێوەیەکێ نەگونجاو و ب لەز زێدە دبیت، دا کو ژێدەرێ داهاتی دیار ببیت (کا ئەرێ گەندەڵی، قاچاخچیەتی، یان سپیکردنا پارەی یە؟).
- دەستەیا دەسپاقژیێ (النزاهة): ئەرکێ وێ چاودێریکردنا داهاتێ بەرپرس و فەرمانبەرانە، بەلێ د ناڤبازا گشتی و کەرتی تایبەت دا هێشتا لایەنێ دویڤچوونێ یێ لاوازە.
- سەپاندنا باجێ: کێماسیا دویڤچوونا باجێ ل سەر دەولەمەندێن نوو ڕێ خۆش دکەت کو بێی چاودێری سامانێ خۆ مەزنتر لێ بکەن، د دەمەکێ دا کاسبکارێن بچووک هەمیا دبنە قوربانی باج و داهاتێ کێم.
"ڕاستکرنا ڤێ تێگەهشتنێ پێدڤی ب دوو تشتان هەیە: ئێک، هۆشیاریا ئەخلاقی یا جڤاکی کو ڕێزێ ل مرۆڤی بگرت نەک ل بەریکێ وی؛ دوو، کاراکرنا یاسایێن چاودێریکردنا سامان و داهاتی دا کو دادپەروەری بەرقەرار ببیت."
تعليقات (2)
راسته برا ده ستخوش ، مخابن ئه ف ديارده ئه وا بها ب كه سانئت ده وله مه ند دهئته دان ژبه ر پارئ وان، به رى ل وه لاتئ مه سه ر هه لده ت، پئش وه خت ل ڤان وه لاتئن پئش كه فتى هه بويه بتايبه ت دئ به حسا ئه مريكا كه م چونكى ئه ز يئ ل وئرئ دژيم، لئ ده وله مه ندئن وان ئه و كه سانن يئن ب كه دا ده ستئن خوه، و خوها ئه نيا خوه ده وله مه ندبوين ، ئه ف چه نده ژى بو سيسته مئ حكومه تئ دزڤريت كو سيسته مه كئ وه سا يئ دامه رواندا، دولاره ك بوته ژكيڤه بئت يان كيڤه بچيت حكومه ت دزانيت. ئه گه ر ئه ف سيسته مه ل وه لاتئ مه ژى هه با ئه ف به ره لايا زه نگينيا ژ نشكانڤه سه رهانه د دا، و دا هه ر كه سه ك شيانئت خوه ده ته كارى و هينگئ كه سئ ده ستئ زه لاما نه گرتبى ته دڤئت هند خوه ماندى بكه ده وله مه ند بى ته دڤئت ژى بهـيڤيا ترارئ ئاڤا خه لكى ڤه به!
راسته برا ده ستخوش ، مخابن ئه ف ديارده ئه وا بها ب كه سانئت ده وله مه ند دهئته دان ژبه ر پارئ وان، به رى ل وه لاتئ مه سه ر هه لده ت، پئش وه خت ل ڤان وه لاتئن پئش كه فتى هه بويه بتايبه ت دئ به حسا ئه مريكا كه م چونكى ئه ز يئ ل وئرئ دژيم، لئ ده وله مه ندئن وان ئه و كه سانن يئن ب كه دا ده ستئن خوه، و خوها ئه نيا خوه ده وله مه ندبوين ، ئه ف چه نده ژى بو سيسته مئ حكومه تئ دزڤريت كو سيسته مه كئ وه سا يئ دامه رواندا، دولاره ك بوته ژكيڤه بئت يان كيڤه بچيت حكومه ت دزانيت. ئه گه ر ئه ف سيسته مه ل وه لاتئ مه ژى هه با ئه ف به ره لايا زه نگينيا ژ نشكانڤه سه رهانه د دا، و دا هه ر كه سه ك شيانئت خوه ده ته كارى و هينگئ كه سئ ده ستئ زه لاما نه گرتبى ته دڤئت هند خوه ماندى بكه ده وله مه ند بى ته دڤئت ژى بهـيڤيا ترارئ ئاڤا خه لكى ڤه به!