Kurd Diaspora
پوختە:
ئەڤ گوتارا ڕەخنەیی ل سەر هۆزانا کوردی یا ب ناڤێ "نە ئەو هات، و نە ئەز مام" یا هوزانڤان "مەتین وەرمێلی" ڤەکولین، و بۆ ڤێ چەندێ مفا ژ تیۆرا ریالیزمێ د ئەدەبیاتێ دا وەردگرین.
گوتار بزاڤێ دکەت نیشان بدەت کا چەوا ئەڤ هۆزانە بنەمایێن سەرەکی یێن واقعبینیێ دیار دکەت، وەک:
- وێنەکرنا ڕاستەقینەیا ژیانێ: نیشادانا کەتوارى وەک خۆ.
- گرێدان ب کێشەیێن جڤاکی: باسی خەم و گرفتێن ناڤ جڤاکی دکەت.
- ریالیزما دەروونی: دەربرینێ ژ راستیێن دەروونی یێن مرۆڤی دکەت.
- بەرهنگاربوونا جڤاکی: دەرئەنجامێن شەرکڕنێ دژی دابونەریت یان کۆسپێن جڤاکی دیار دکەت.
ڤەکۆلین ب ڕێکا لێکۆلینێ دناڤ ڕەگەزێن چیرۆکێ دا (وەک: چەوانیا گێڕانەوەیێ، کەسایەتیان، جهـ و دەمی) بزاڤێ دکەت وان لایەنێن جڤاکی و دەروونی یێن کویر ئاشکرا بکەت یێن کو د هۆزانێ دا هەیی. هەروەسا، دیار دکەت کا چەوا هەڤڕکیا د ناڤبەرا تاکی و ڕێگریێن جڤاکی دا دبیتە ئەگەرێ دوماهیەکا دلتەزێن (تراژیدی)، کو تالاتی و راستیێن دژوار یێن ژیانێ نیشان ددەت.
پێشەکی
ئەدەبیات ئاوێنەیا ژیانا مرۆڤی و ئالۆزیێن وێ یە. هۆزانا کوردی یا ب ناڤێ "نە ئەو هات، و نە ئەز مام" چیرۆکەکا ئەڤینیێ یا تراژیدی پێشکێش دکەت، کو ژ چارچۆڤێ هەستێن تاکەکەسی دەرباز دبیت و دچیتە د ناڤ کویراتیا کێشەیێن جڤاکی و دەروونی دا. مەرەما ڤێ گوتارێ ئەوە کو ئەڤی دەقی ژ دیدەگەها تیۆرا ریالیزم ڤەکولیت؛ ئەو تیۆرا گرنگیێ ددەتە نیشادانا ژیانێ وەک خۆ، بێی زێدەگاڤی و جوانکاری.
تیۆرا ریالیزم د ئەدەبیاتێ دا:
بنەما و بجهئینانا ریالیزمێ د ئەدەبی دا وەک بەرسڤەک بۆ رۆمانسیەتێ پەیدا بوو. ئارمانجا وێ ئەوە ژیانێ وەک خۆ، ب ڕێکا هویرکاریێن ڕۆژانە، کەسایەتیێن ئاسایی و ژینگەهێن ناسیاڕ نیشان بدەت.
بنەمایێن سەرەکی یێن ریالیزمێ ئەڤەنە:
- وێنەکرنا ڕاستگۆیانە: ڤەگوهاستنا ڕاستیا ژیانێ ب ڕێکا تێبینیێن هویر و کویر.
- گرێدانا ب جڤاکی ڤە: گرنگیدان ب کێشەیێن جڤاکی، سیاسی و ئابووری، و ڕەخنەگرتن ژ کێماسیان.
- حەتمیەتا جڤاکی: دیتنا کەسایەتیان وەک بەرهەمێ ژینگەهـ و بارودۆخێ وان یێ جڤاکی.
- ریالیزما دەروونی: نیشادانا لایەنێ دەروونی و هەڤرکیێن ناخۆیی یێن کەسایەتیان د چارچۆڤێ واقیعی دا.
- زمانێ سادە: بکارئینانا زمانێ ڕۆژانە بۆ هندێ دەق نێزیکی خواندەڤانی بیت.
دیاربوونا ریالیزمێ د هۆزانێ دا
کۆسپێن جڤاکی و ئەڤینا قەدەغەکری
دەق ئاماژێ ب ڕێگریێن جڤاکی دکەت. گۆتەکا دلبەرێ کو دبێژیت:
پشتا خۆ بدەینە یاسا و ڕێسایێن مرۆڤا، نیشان ددەت کو ئەڤینا وان دژی دابونەریتێن جڤاکێ پارێزگارە. حەزا وان بۆ ڕەڤینێ بەرەڤ
جێهـ و وارەکێ دی، بێهیڤیبوونا وان ژ ڕاستیا جڤاکی دیار دکەت.
ریالیزما دەروونی و بێهیڤیبوون
هۆزان دچیتە د ناڤ ئێش و ئازارێن چاڤەڕێکرنا پالەوانی دا. گۆڕانکاریێن جەستەیی وەک:
سەرێ من گران دبیت... خوین د دەماران دا هشک دبیت، نە بتنێ وێنەکێ شعری یە، بەلکو وێنەکرنەکا واقعبینی یە بۆ کارتێکرنا خەمێن دەروونی ل سەر جەستەیێ چارچۆڤێ جڤاکی و ئابووری یێ نەپەنی، سەرباری کو دەق ب ڕاستەوخۆ بەحسێ پارەی و ئابووری ناکەت، بەلێ گۆتنا
گوند و مال و خانی... بۆ وان بننیشان ددەت کو دابەشبوونا جڤاکی و نەگونجانا ڕەوشا وان عاشقان بەرەڤ ڕەڤینێ دبەت.
ئەنجامێ تراژیدی
چیرۆک ب مرنا پاڵەوانی و فڕینا ڕوحا دلبەرێ ب دوماهی دهێت. ئەڤ دوماهیا دلتەزێن حەتمیەتا ڕووبەڕووبوونا هێزێن جڤاکی یە. واقعبینیا ڕەخنەیی ل ڤێرێ بێی ترسان لایەنێ تاری و تالاتیێ یا ژیانێ نیشان ددەت.
ڕەمزیەتا ریالیزمێ
سەرباری بکارئینانا ڕەمزان وەک
دوو کەڤۆکانیان
شەڤا یەلدا، ئەڤ ڕەمز د خزمەتا واقیعی دا نە. بۆ نموونە، شەڤا یەلدا درێژیا چاڤەڕێکرنێ و ئازارا دەروونی یا پاڵەوانی بەرجەستە دکەت.
دوماهی
هۆزانا "نە ئەو هات، و نە ئەز مام" نموونەیەکا سەرکەفتی یا ئەدەبێ ریالیزمێ یە. شاعر شیایە ب ڕێکا وێنەکرنا هویر یا لایەنێ دەروونی و جڤاکی، خواندەڤانی ل هەمبەر ڕاستیەکا ڕاستگۆ و ب ئێش دەربارەی ئەڤین، بەرزەبوون و ڕاستیا ژیانێ بهێلیت، دویر ژ گۆتنێن خەیالی و جوانکاریێن زێدە. بومن بخو وێنەیێن تایبەت بوینە. هەلبەتە ژیانا کەسایەتى یا هوزانڤان تێدا دەربازبوى ئەز باوەرى کاریگەرى ل سەر دەقێ ویێ هوزانێ کریە. ئانکو ژینگەها کو کاک مەتین تێدا مەزن بوی یان دیتى بەشەکێ وێ کاریگەرى ل سەر تێکستێن وى دکەت.
comments (0)
No comments yet