مرۆڤ د ناڤبەرا فرەرەنگى و فرەئالۆزیا سەردەم دا

پلۆرالیزم ـ فرەرەنگى، وەکو هەر چەمکەکێ دى دناڤ گەھ و ئۆرگانێن جڤاکى دا ئایندەیەکە بۆ دروستکرنا فەلسەفەیەکا نوو. پلۆرالیزم، راستیەکە بۆ گەهشتن و دامەزراندنا کەلتوورەکێ فرەرەنگ، فرەدەنگ و فرەجۆر و فرە جیاوازى. ڤى چەمکى دیرۆکەکا درێژا تیۆرى، هزرى و فەلسەفى و پراکتیکى هەیە. ئێک ژ واتەیێن مژوولکرنا تاکە کەسى ب جیهانا ڤى چەمکى ڤە ئەوە، کو پتر ژ رێکەکێ خواندنێ بۆ ژیان و واقیعى بکەت. ئانکو چەمکەکە پەیوەندى ب بیروباوەریا فرە هزرکرن و فرەمیتۆدیا مرۆڤى ڤە هەیە. ئەڤ دیتنە د ناڤ هەر جڤاکەکێ دا هەلگرا هزرەکا کۆمەلایەتى یا بهێزە زور جاران ژ هزرا گرۆپەکێ، نوخبەکێ ـ ئەلیتەیەکێ یان چینەکێ دەردکەڤیت. ئەڤ چەمکە کا چاوان پەیوەندى ب ناڤەڕۆکا سۆسیۆلۆژیا جڤاکى و سیاسى ڤە هەیە وەسا د ناڤ هەموو هێزێن کۆمەلایەتى و تاکەکەسى ژى دا پەیوەندى ب هۆشیاریا سایکۆلۆژى و هۆشمەندیا تاکە کەسى ڤە هەیە.

"دورکهایم" ل سەر وێ چەندێ یێ کۆک بوو، کو نەقەبوولکرنا ڤێ جیاوازیێ دخوازیتە راستیێن کومەلایەتى، چاوان؟ وەکو ئەو دبیروباوەرا خوە دا ئاماژە پێ ددەت، کو راستیێن کۆمەلایەتى ژ هزرێن گروپ، چین و نوخبەیان دەردکەڤن و ل سەر هزر و گرفتێن تاکە کەسان دا دبنە فشارێن فرەجۆریێ، چونکو ل ڤێرێ تاکە کەس خوەدانێ هەلبژارتنێن خۆە نینە، بەلکو هندەک هێزێن دەست نیشانکرى هەولا هەلبژارتنێن تاکە کەسى ددەت. ئەڤ هێزە وەک فرەئالۆزیەکا هزرکرن و هەلبژارتن و بەرپرسیاریێ ل هەمبەر گرانیا کێشەیان ژ دەرڤەى بیروباوەرا تاکە کەسى دهێت و ل سەر زاڵ دبیت ب تایبەتى دونیا نها ئەم تێدا دژین دونیایەکا بێ ئەندازە فرە سیستەمکرى یە و هەڵگرا زور تێگەهشتن، خواندن، جیاوازى و رێکێن کەڤن، نوو، ئازاد، نەئازاد، سەرمایەدار و ژیریا دەستکردە، ئەگەر ڤی چەمکى ژێ لابدەین واتە ئەز هزردکەم، ئەم یێ تشتەکێ زور گرنگ هاڤى دکەین و مە کێم تەرخەمیەکا زور دگەل چەمکێن کەڤن و نوو و ئەوێن بووینە بنەمایێن تێکهەلیا میتۆدێن جیهانى هەیە.

بۆ نموونە ل جهێ راستیا زۆر چەمک و تشتان ببیتە زانست هەتا نها ژى د بیروباوەرا مە دا واتەیا وەهم, نەقەبوولکرن و نەروونیێ بوویە! ئها ل ڤێرێ مە بۆ ڤى چەمکى ژى جۆرەکێ بێ هزرکرن و بێ تێگەهشتنێ هەیە. ب کورتى ئەگەر تیۆرێ ڤى چەمکى بکەینە ناڤ کێشان و پیڤانا هزرا فەلسەفى دا، دێ بریتى بیت ژ خواندنەکا بەرفرەها گەردوونى ل سەر شێوازێ هزرکرنا دیاردە و کێشەیێن بەردەوامێن پەیوەندى ب هزرا رەهاگەرایى ـ کۆمى و رێژەیى ـ تاکى ڤە هەى.